Күзгі жөтел: суық түскенде неге пайда болады және тыныс алу жолдарын қалай қорғауға болады?

Кейде күздің келуімен бірге жөтел де пайда болады: ол далаға шыққаннан кейін пайда болуы, серуендеу кезінде күшеюі немесе жылыту маусымы басталған кезде үй-жайда туындауы мүмкін. Бұл сирек кездесетін жағдай емес, үрейленуге себеп те емес, кейде тіпті суық тиюдің белгісі болмауы мүмкін. Күзде жөтелдің себептері әртүрлі болуы мүмкін.

Неліктен күзде жөтел жиі пайда болады?

Күзде ауа температурасы мен ылғалдылығы өзгереді, жылыту маусымы басталады, ал салқын далада болу жылы үй-жайда болумен алмасады. Сондай-ақ таралуына жағдай қолайлы бола түсетін маусымдық респираторлық инфекцияларды да ұмытпау керек.

Күннің суытуы тыныс алу жолдарына қалай әсер етеді?

Бірақ адам ауырмаған кезде суықтың өзі неліктен жөтел рефлексін тудыруы мүмкін? Тыныс алу жолдарында не болатынын және күзгі маусымда дене қызуының көтерілуінсіз жөтелдің себептері қандай болуы мүмкін екенін қарастырайық.

Суық ауа

Дем алған кезде суық ауа өкпеге тереңірек түспес бұрын жылып, ылғалданады. Температура төмен болған кезде ағзаға бұл жұмысты белсендірек орындауға тура келеді, ал бронхтары сезімталдығы жоғары адамдарда бұл кейде жөтел және басқа да респираторлық белгілерді қоздыруы мүмкін.

Сондықтан суық ауадан болатын жөтел демікпесі және тыныс алу жүйесінің кейбір басқа аурулары бар адамдарға тән. Мұндай жағдайда температура — бұрыннан бар мәселенің қоздырғышы ғана.

Температураның ауытқуы

Мұнда тек суықта болу ғана емес, жағдайдың күрт өзгеруі де маңызды. Мысалы, жақсы жылытылған үй-жайдан шыққаннан кейін ағза бірден сырттағы әлдеқайда төмен температураға тап болады.

Егер суық ауадағы жөтел дәл жылы жерден шыққаннан кейін пайда болып, үй-жайға қайта кіргеннен кейін басылса, мұндай заңдылық ағзаның температуралық айырмашылыққа реакциясын көрсетуі мүмкін. Белгілер жылдам жүру немесе басқа дене белсенділігі кезінде айқынырақ болуы мүмкін.

Үй-жайдағы құрғақ ауа

Жылыту маусымының басталуымен үй-жай ішіндегі микроклимат өзгереді. Ылғалдылық жеткіліксіз болған кезде шырышты қабаттар ылғалды тезірек жоғалтады, мұрын мен тамақта құрғақтық сезімі пайда болады, ал бронхтардың өзін-өзі тазарту жүйесінің жұмысы тиімділігі төмендеуі мүмкін.

Нәтижесінде сыртта шырышты қабаттар суық, ал үйде — тым құрғақ ауамен жанасады. Сондықтан суық және құрғақ ауаның әсері жөтелді қосымша қоздыруы мүмкін. Үй-жайда тұрақты түрде желдету және шамадан тыс ылғалдылық тудырмай, ылғалдылықты бақылау қолайлы микроклиматты сақтауға көмектеседі.

Суық тию және ЖРВИ күзгі жөтелдің себебі ретінде

Күзде жөтел көбіне ауа температурасына емес, респираторлық инфекциялардың таралуына байланысты болады. Адамдар жабық үй-жайларда көбірек уақыт өткізеді, онда вирустар оңайырақ таралады. Үй-жайларды желдету, қол гигиенасын сақтау және инфекция белгілері бар адаммен тығыз қарым-қатынастан аулақ болу респираторлық вирустардың берілу ықтималдығын азайтуға көмектеседі.

Тыныс алу жолдарының тітіркенуін суық тиюден қалай ажыратуға болады?

Күзде суықтан болатын жөтелді ЖРВИ немесе суық тиюден уақытында ажырату маңызды. Тітіркену кезінде әдетте белгілі бір әрекетпен нақты байланысты байқауға болады. Мысалы, суық мезгілде жөтел тек далада, дене жүктемесі кезінде немесе температураның күрт өзгеруінен кейін пайда болған кезде. Қоздырушы фактор жойылған кезде белгі әлсіреуі мүмкін.

Ал егер жалпы жағдай біртіндеп нашарлап, басқа белгілер қосылса — бұл суық тиюге күмәндануға себеп. Күзгі суық тию әдетте тұмаумен, мұрынның бітелуімен, тамақтың жыбырлауымен немесе ауырсынуымен, жөтелмен және өзін жайсыз сезінумен қатар жүреді, кейде — дене қызуы жоғарылайды.

Сондай-ақ аллергиялық жөтелді суық тиюден қалай ажыратуға болатынын анықтап алған жөн. Аллергияға ЖРВИ белгілері тән емес, бірақ мұндай жөтел белгілі бір аллергенмен байланыста болғаннан кейін қайталануы және түшкірумен, мұрынның немесе көздің қышуымен, мұрыннан сулы бөлінділердің ағуымен қатар жүруі мүмкін.

Күзде жөтел пайда болса, не істеу керек?

Егер жөтел суыққа шыққаннан кейін пайда болса, мұндай жағдайда болу уақытын қысқартуға және жылынып алуға тырысыңыз. Тамақ жыбырлаған немесе құрғақтық сезілген кезде жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішіңіз.

Егер белгі бір жағдайдың өзінде үнемі пайда болса, осы заңдылыққа назар аударыңыз. Суық тию белгілері болған кезде жалпы жағдайыңызға және белгілердің дамуына назар аударыңыз, ал жағдай күрт нашарласа — дәрігерге қаралыңыз.

Жылдың суық мезгілінде жөтел қаупін қалай азайтуға болады?

Кейбір пайдалы әдеттер маусымдық факторлардың әсерін азайтуға көмектеседі:

• ауа райына сай киініңіз және ұзақ уақыт бойы тоңып қалудан аулақ болыңыз;
• мүмкіндік болса, суықта мұрын арқылы тыныс алыңыз;
• даладағы дене жүктемесінің қарқындылығын біртіндеп арттырыңыз;
• үй-жайларды тұрақты түрде желдетіңіз;
• жылыту маусымында ауа ылғалдылығын бақылаңыз;
• темекі түтінінен және басқа да тітіркендіргіш заттардан аулақ болыңыз;
• респираторлық инфекциялардың алдын алудың әдеттегі шараларын сақтаңыз.

Дәрігерге қашан қаралу керек?

Егер жөтел күшейсе, басылмаса немесе күнделікті істерге кедергі келтірсе, дәрігерге қаралған жөн. Ентігу, кеудедегі ауырсыну, жоғары немесе ұзақ уақыт сақталатын дене қызуы, қақырықта қанның болуы, қатты әлсіздік немесе жалпы жағдайдың айқын нашарлауы кезінде мұны жасау әсіресе маңызды.

Егер жөтел түнде, дене жүктемесі кезінде немесе суыққа шыққанда үнемі пайда болса, мұны да маманмен талқылаған жөн. Мұндай заңдылық кейде бронхтардың ауруларымен байланысты болуы мүмкін және себебін нақтылауды қажет етеді.