Балалардағы құрғақ жөтел: неден пайда болады және жағдайды қалай жеңілдетуге болады

Балалардағы құрғақ жөтел — ата-аналардың педиатрлар мен фармацевтерге жиі жүгінуінің ең кең таралған себептерінің бірі. Ол кенеттен пайда болуы мүмкін, кешке немесе түнде күшейеді, тамақты тітіркендіреді және бүкіл отбасының ұйқысын бұзады. Әсіресе, баланың дене қызуының көтерілуінсіз құрғақ жөтел пайда болғанда ата-аналар қатты алаңдайды, өйткені бұл жағдай әдеттегі суық тиюге ұқсамайтындай көрінеді.

Себептерін дұрыс түсіну және уақытылы көмек көрсету баланың жағдайын едәуір жеңілдетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жөтел ұзаққа созылса немесе күмәнді белгілер болса, міндетті түрде маманның кеңесі қажет екенін есте сақтау маңызды. Балаға күтім жасау кезінде ата-аналар балаларға арналған жөтелге қарсы дәрі іздейді, алайда кез келген дәрілік препаратты қолдану, әсіресе кішкентай балаларда, аса сақтықты талап етеді. Осы тұрғыда шөп негізіндегі препараттар өзін жақсы жағынан көрсетті — олар қауіпсіз әрі жұмсақ әсер етеді.

Балаларда құрғақ жөтел неге пайда болады

Жөтел — ағзаның табиғи қорғаныш механизмі. Ол тыныс алу жолдарын тітіркендіргіштерден, шаң бөлшектерінен, вирустардан, бактериялардан және қақырықтан тазартуға көмектеседі, тіпті қақырық өте аз болса да. Бірақ құрғақ жөтел ылғалды жөтелден ерекшеленеді — ол анағұрлым қинайды, күйдіру және қышу сезімімен бірге жүреді, ал жөтел ұстамасы көбіне кенеттен пайда болады.

Балаларда құрғақ жөтелдің негізгі себептері:

1. Құрғақ жөтелдің көп жағдайы ЖРВИ-мен байланысты. Суық тиюдің ерте кезеңінде шырышты қабық кебеді, қабынады, соның салдарынан жөтел тітіркендіргіш сипат алады.

2. Аллергиялық реакциялар. Тозаң, жануарлардың жүні, тұрмыстық шаң немесе зең балада ұзақ әрі жиі құрғақ жөтелді тудыруы мүмкін, әсіресе түнгі уақытта. Бұл аллергия кезінде шырышты қабықтың қабынуы мен тыныстың қиындауына байланысты.

3. Бөлмедегі құрғақ ауа. Төмен ылғалдылық әсіресе сәбилерге қатты әсер етеді. Шырышты қабықтар кебеді, нәтижесінде баланың түнгі құрғақ жөтелі күшейеді және мұрынмен тыныс алу қиындайды.

4. Тыныс алу жолдарының химиялық заттармен тітіркенуі. Өткір иістер, темекі түтіні, тұрмыстық химия — мұның бәрі рефлекторлы жөтелге әкелуі мүмкін. Тіпті қысқа уақыттық байланыс та баланың жағдайының нашарлауына себеп болады.

5. Емшектегі балалардың тыныс алу жолдарының құрылысына байланысты ерекшеліктері. Бір жасқа дейінгі балаларда жөтел рефлексі әлі толық қалыптаспаған, сондықтан тіпті жеңіл қабынудың өзі құрғақ жөтелге әкелуі мүмкін. Тыныс алу жолдарының тар болуына байланысты жағдай тезірек асқынады. Жас ата-аналар мұндай жағдайдың болуы мүмкін екенін ескеруі керек.

Балаларда құрғақ жөтел қалай байқалады

Құрғақ жөтелдің белгілері себебіне қарай әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбіне мынадай көріністер байқалады:

• тамақта жыбырлау немесе ауырсыну сезімі;
• қақырықтың бөлінбеуі;
• кенеттен пайда болатын, өткір ұстамалар;
• кешкі және түнгі уақытта күшеюі;
• баланың ұйқысының бұзылуы және ашушаңдығының артуы;
• кейде — дауыстың қарлығуы.

Кейбір жағдайларда ата-аналар баласында құрғақ жөтел болғанда оның мазасызданатынын, нашар тамақтанатынын, ал тынысы кернелгендей көрінетінін байқайды. Бұл шырышты қабықтың қабынуы мен тітіркенуіне, сондай-ақ баланың жалпы хал-жағдайына байланысты болады.

Үйде не істеу керек: балаға күтім жасау ерекшеліктері

Тіпті емдік құралдар тағайындалған жағдайда да балаға дұрыс күтім қажет. Негізгі мақсат — тыныс алу үшін жайлы жағдай жасау, шырышты қабықтардың қалпына келуіне көмектесу және тамақ аймағындағы тітіркенуді азайту. Бала мұны өздігінен қамтамасыз ете алмайды, сондықтан бұл — ата-ананың міндеті.

Тиімді шаралар:

1. Ауаны ылғалдандыру. 40–60% ылғалдылық жөтелді айтарлықтай жеңілдетеді. Ылғал ауа шырышты қабықтың қалпына келуіне тікелей көмектесіп, тітіркенуді азайтады.

2. Мол сұйықтық ішу. Жылы су, компоттар, шөптен жасалған сусындар (дәрігердің рұқсатымен) су теңгерімін сақтап, шырышты қабықты жұмсартады, бұл балалардағы құрғақ жөтел белгілерін азайтуға көмектеседі.

3. Бөлмені желдету. Қысқа уақыттық желдетулер ауаның сапасын жақсартып, ондағы тітіркендіргіштердің мөлшерін азайтады.

4. Мұрынмен тыныс алуды бақылау. Дәрігердің ұсынымы бойынша жүргізілетін шаюлар ауаның дұрыс айналымын қамтамасыз етуге көмектеседі.

5. Тыныштық және жүктемені азайту. Баланың ағзасы аурумен күресуге күш жұмсайды, сондықтан демалыс пен жайлылықты қамтамасыз ету маңызды.

6. Ұйқы кезінде бастың сәл көтеріңкі болуы. Бұл түнгі жөтел ұстамаларын азайтуы мүмкін.

Қосымша шаралар

Кейбір жағдайларда маман балалардағы құрғақ жөтел кезінде ингаляцияларды ұсынуы мүмкін, әсіресе жоғарғы тыныс алу жолдарының қабынуы болғанда. Ингаляциялар шырышты қабықтарды ылғалдандырады, тамақтағы қышуды азайтады және баланың тыныс алуын жеңілдетуге көмектеседі.

Егер жөтел ұйқыға кедергі келтірсе немесе тамақтың қатты ауырсынуымен қатар жүрсе, дәрігер белгілерді жеңілдету үшін дәрі-дәрмектер тағайындауы мүмкін. Бұл дәрі-дәрмектерге қабынуға қарсы, жұмсартқыш және жөтелге қарсы дәрілер кіреді және олар жеке таңдалады.

Дене қызуы көтерілген жағдайда балаларға қауіпсіз ыстық түсіретін препараттар тағайындалуы мүмкін. Бірақ тағы да атап өткен жөн — кез келген дәрілік құралдар, әсіресе кішкентай балаларда, тек дәрігердің ұсынысы бойынша ғана қолданылуы тиіс.

Құрғақ жөтел кезінде балаға не беруге болады — маңызды ережелер

Ата-аналар жиі баланың құрғақ жөтелін қалай жеңілдетуге болады деген сұрақ қояды, алайда әмбебап жауап жоқ. Тағайындау себебіне байланысты — вирустар, аллергия, қабыну, құрғақ ауа.

Дегенмен, міндетті түрде сақталуы тиіс бірнеше негізгі қағидалар бар:

• педиатрмен кеңеспей, балаларға құрғақ жөтелге қарсы құралдар бермеу;
• бір жасқа дейінгі балаларда емдеудің кез келген әдісіне ерекше сақтықпен қарау;
• «ересектерге арналған» препараттардан аулақ болу — балаларға арналған дозалар мүлде басқа;
• тыныс алуын, ұстамалардың жиілігін және баланың жалпы жағдайын мұқият бақылау.

Жөтел — қорғаныш механизмі, сондықтан оны жай ғана басып тастауға және пайда болу себептерін елемеуге болмайды.

Қашан шұғыл түрде дәрігерге жүгіну керек

Көп жағдайда құрғақ жөтел қауіпті болмаса да, келесі белгілер пайда болғанда міндетті түрде маманға дереу қаралу қажет:

• жөтел 7–10 күннен ұзаққа созылса;
• балаға тыныс алу қиын болып, қабырғааралықтары тартылса;
• ысқырық немесе сырыл дыбыстары естілсе;
• жөтел кенеттен күшейсе;
• жоғары температура пайда болса;
• емшектегі балада жөтел түйілуге ұқсап, құсумен қатар жүрсе;
• бала сұйықтық ішуден бас тартып, әлсіз болып кетсе.

Сондай-ақ аллергиялық реакцияға, бронхиалды демікпеге немесе тыныс алу жолдарында бөгде заттың бар екеніне күдік болған жағдайда да дәрігердің кеңесі қажет.

Қорытынды

Ата-аналардың рөлі өте маңызды, өйткені уақтылы күтім, қауіпсіздік ережелерін сақтау және баланың жағдайына мұқият көңіл бөлу сауығуды жеделдетуге және асқынулардың алдын алуға көмектеседі. Алайда балалардағы құрғақ жөтелді дұрыс емдеу үшін алдымен оның себебін анықтау қажет. Тек дәрігер ғана тыныс алу жүйесінің жағдайын толық әрі нақты бағалап, қабынуды анықтап, баланың жасына және нақты жағдайына сәйкес келетін шараларды тағайындай алады.