Жүгіруден немесе белсенді серуеннен кейінгі жөтел: бұл қашан жай ғана шаршау емес

Жүгіру кезіндегі немесе одан кейінгі жөтел әдетте физикалық жүктемені жақсы көтеретін адамда да пайда болуы мүмкін. Кейде бұл тыныс алу жолдарының үйреншікті емес әрекеттерге, суық ауаға немесе шырышты қабықтардың құрғауына қалыпты реакциясы болып табылады. Бірақ егер белгі тұрақты түрде пайда болып, ентігумен, сырылдаған тыныспен немесе кеудедегі жайсыздықпен қатар жүрсе, оны тек шаршаумен түсіндіруге болмайды. Мұндай жағдайда жөтелдің себептері мен түрлерін анықтау қажет.

Неліктен жүгіруден немесе физикалық жүктемеден кейін жөтел пайда болады?

Физикалық белсенділік кезінде ағза көбірек оттегін тұтына бастайды, сондықтан тыныс алу жиілеп, тереңдей түседі. Тыныс алу жолдары арқылы өтетін ауа көлемі айтарлықтай артады. Егер жүктеме қарқынды болса немесе адам оған үйренбеген болса, шырышты қабық жұтылатын ауаны жеткілікті түрде жылытып және ылғалдандырып үлгермеуі мүмкін.

Физикалық жүктемеден кейін жөтелді тудыратын бірнеше негізгі фактор бар:

• жаттығу қарқындылығының күрт артуы;
• негізінен ауыз арқылы тыныс алу;
• суық немесе құрғақ ауа;
• тыныс алу жолдарының шаңмен, түтінмен немесе басқа заттармен тітіркенуі;
• бронхтардың жоғары сезімталдығы;
• бронхоконстрикция;
• белгілері жаттығумен сәйкес келген тыныс жолдарының инфекциясы.

Спорттан кейінгі бір реттік жөтел аурудың бар екенін білдірмейді, сондықтан оның қайталануын бақылау маңызды. Кейбір жағдайларда дұрыс техника мен жөтел кезіндегі тыныс алу жаттығулары көмектеседі. Ал кейде маманның кеңесі қажет болады.

Тыныс алу мен жаттығу жағдайлары жөтел рефлексіне қалай әсер етеді?

Қарқындылық артқан кезде тыныс алу жиілеп қана қоймай, тереңдей де түседі. Бұл кезде адам, әсіресе жоғары қарқындылық кезінде, ауыз арқылы тыныс ала бастайды. Бұл шырышты қабықтың құрғауын күшейтіп, жөтел рефлексін қоздырады.

Суық ауадан болатын жөтел — тағы бір жиі кездесетін мәселе. Ылғалдылық төмен және ауа суық болған кезде тыныс алу жолдарына түсетін жүктеме артады. Соның салдарынан жылу мен ылғалдың жоғалуы көбейеді, ал сезімтал адамдарда бұл бронхтардың тарылуына ықпал етуі мүмкін.

Кейде тыныс алу жолдарының уақытша тарылуын физикалық жүктеменің өзі де тудыруы мүмкін. Бронхоконстрикция жөтелмен, сырылдаған тыныспен, ентігумен немесе жаттығу кезінде немесе одан кейін кеуденің қысылу сезімімен көрінуі мүмкін.

Балалар тым белсенді ойын кезінде жөтеле бастауы мүмкін. Бірақ егер балада жүгіруден кейінгі жөтел үнемі қайталанса, басқа белгілермен қатар жүрсе және ойынды тоқтатуға мәжбүр етсе — дәрігердің кеңесі қажет.

Қақырық, ентігу және кеудедегі жайсыздық нені білдіреді?

Жаттығудан кейінгі жөтелдің өзі оның нақты себебін анықтауға мүмкіндік бермейді. Сондықтан қосымша белгілерге да назар аудару маңызды.

Егер қақырық пайда болса

Қарқынды тыныс алу кезінде жүгіруден кейінгі қақырықты жөтел вирус немесе инфекция белгісі емес, қалыпты жағдайдың бір нұсқасы болуы мүмкін. Әсіресе шырышты қабық суық немесе құрғақ ауадан тітіркенген жағдайда. Бірақ кейбір қосымша белгілер ерекше назар аударуды қажет етеді:

• қақырық мөлшерінің айқын артуы;
• бөліндіде қанның болуы;
• қақырықтың жағымсыз иісі;
• жалпы жағдайдың қатар нашарлауы.

Жүктемеден кейінгі ентігу

Қарқынды жүгіру кезіндегі ентігу өздігінен физиологиялық құбылыс болып табылады: жұмыс істеп жатқан бұлшықеттерге көбірек оттегі қажет болғандықтан, тыныс алу жиілейді. Әдетте тоқтағаннан кейін ол біртіндеп қалыпқа келеді.

Басқа жағдай — аз ғана жүктеме кезінде де пайда болатын, жаттығуды жалғастыруға кедергі келтіретін немесе ол аяқталғаннан кейін ұзақ сақталатын ентігу мен жөтел. Әсіресе ентігу сырылдаған тыныспен немесе кеуденің қысылуы назар аударуды қажет етеді. Бұл жағдайда дәрігердің кеңесі қажет.

Кеудедегі жайсыздық

Үйреншікті емес жаттығудан кейін бұлшықеттердің аздап керілу сезімі физикалық жүктеменің өзімен байланысты болуы мүмкін. Бірақ жүгіру кезінде пайда болатын қысым, айқын қысылу немесе кеудедегі ауырсынуды автоматты түрде шаршаумен түсіндіруге болмайды. Мұндай белгі қайталанса, медициналық бағалау қажет.

Жөтел жаттығу кезінде немесе одан кейін басталса не істеу керек?

Егер жүгіру кезінде жөтел кенеттен пайда болса, жүктемені күшпен жалғастырмау керек. Қарқындылықты төмендеткен немесе жаттығуды толық тоқтатып, өз жағдайыңызды бағалаған дұрыс.

Мыналарды жасауға болады:

• тыныс алуды баяулатып, ағзаға қалпына келуге мүмкіндік беру;
• суықта жаттыққан жағдайда жылы бөлмеге кіру;
• бірнеше жұтым су ішу;
• қалпына келгеннен кейін жөтелдің толық басылғанын бағалау;
• мұндай жағдайлар қайталанса, дәрігермен талқылау.

Қандай жағдайларда физикалық жүктемені тоқтату қажет?

Кейбір белгілер болғанда жаттығуды жалғастыру қауіпті:

• айқын немесе күшейіп келе жатқан ентігу;
• ауа жетіспеу сезімі;
• сырылдаған тыныс;
• қатты ауырсыну немесе кеуденің айқын қысылуы;
• бас айналу, естен тануға жақын жағдай;
• еріннің көгеруі;
• жалпы жағдайдың күрт нашарлауы.

Мұндай жағдайларда медициналық көмек қажет. Әсіресе егер осындай эпизод бұрын да болған болса.

Жүгіру және белсенді серуен кезінде жөтелдің пайда болу ықтималдығын қалай азайтуға болады?

Қарқынды жүктеме алдында біртіндеп қыздыру жаттығуларын жасау пайдалы, ал суық ауа райында тыныс алу жолдарын суық ауаның тікелей әсерінен қорғау керек.

Сондай-ақ келесі ұсыныстарды ұстанған жөн:

• қарқындылықты біртіндеп арттыру, әсіресе ұзақ үзілістен кейін;
• ауа температурасы мен ылғалдылығын ескеру;
• мүмкіндігінше ауа қатты ластанған кезде жүгірмеу;
• сұйықтықты жеткілікті мөлшерде ішу;
• жедел инфекцияның айқын белгілері кезінде жаттықпау;
• бірдей жүктеме кезінде үнемі пайда болатын жөтелді елемей қалмау.

Есіңізде болсын, егер жөтел әр жаттығуда пайда болса, тек қарқындылықты немесе жүктеме ұзақтығын өзгерту жеткіліксіз болуы мүмкін. Алдымен оның себебін анықтау қажет.