ЖРВИ кезінде көптеген адамдар бас ауруына тап болады, ол жөтел немесе инфекцияның басқа белгілері аясында күшеюі мүмкін. Ол қысқа уақытқа созылуы мүмкін, бірақ кейде соншалықты айқын болып, тіпті өмір сапасын төмендетеді. Тыныш отырып оқу, жұмыс істеу, қалыпты ұйықтау қиындайды, ал әрбір қимыл бас пен мойын аймағында жағымсыз сезім тудырады. Әсіресе еңкейген кезде немесе физикалық белсенділік кезінде жөтелмен бірге ауырсыну күшейеді.
Мұндай ағза реакциясы физиологиялық тұрғыдан түсінікті. Ең кемінде, жөтел тыныс алудың қиындауына және кеуде қуысы мен бастың ішіндегі қысымның жоғарылауына әкеледі. Сондықтан ең алдымен негізгі себеппен күресу маңызды. Бұл жағдайда тыныс алу жолдарының ауруларын емдеуге арналған Бронхипрет® препараты сияқты өсімдік негізіндегі құралдар жақсы көмектеседі.
ЖРВИ кезіндегі бас ауруының ерекшеліктері
Егер бас жөтелден ауырса, әдетте бұл ішкі ағзалар тарапынан болатын ауыр бұзылыстармен байланысты емес.
Мұндай ауырсынуға бірнеше ерекшелік тән:
- ол айқын, өткір болуы мүмкін, кейде бүкіл басқа «жайылып» сезіледі;
- кейде пульсацияланған түрде байқалады;
- әдетте ұзаққа созылмайды — бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейін, сирек жағдайда жарты сағатқа дейін;
- әдетте жүрек айну, жарыққа сезімталдық немесе басқа неврологиялық белгілермен қатар жүрмейді.
Неліктен жөтел бас ауруын тудырады
Көп адам неге жөтелгенде басым ауырады деген сұрақ қояды. Бірден айта кету керек, бұл міндетті түрде ауыр диагноздың белгісі емес. Тіпті жеңіл суық тию кезінде де жөтелгенде бас ауыруы мүмкін — және бұл қалыпты жағдай. Кеуде қуысы мен диафрагма бұлшықеттері ширығады, бастың веналарындағы қан айналымы баяулайды, соның салдарынан ауырсыну немесе жайсыздық пайда болады.
Әртүрлі адамдарда бұл сезімдер де әртүрлі болуы мүмкін. Кейбіреулерде дене қызуының көтерілуінсіз суық тию кезінде бас ауруы болады, ал басқаларында — ден қызуының көтерілуімен қатар жүретін айқын бас ауруы самай мен маңдай тұсында қысым сезімімен бірге байқалады.
Ағзаның мұндай реакциясының жалпы себептері:
- мұрынның және қосалқы қуыстарының шырышты қабығының қабынуы, бұл желдетудің нашарлауына және маңдай мен мұрын қалқаны аймағында қысымға әкеледі;
- мұрын арқылы тыныс алудың бұзылуы, соның салдарынан ағзаға оттегі аз түседі;
- үнемі жөтелу немесе түшкіру кезінде пайда болатын бұлшықет кернеуі.
Сондықтан көптеген адамдарда мұрын бітелуі немесе тыныс алу қиындауымен жүретін суық тию кезінде бас ауыратыны таңқаларлық емес.
Дене қызуының көтерілуі кезінде және онсыз бас ауруы
Мәселенің себептерін толығырақ қарастырайық. Кейбір адамдар жөтелгенде желке тұсында бас ауыратынын байқайды — бұл көбіне мойын мен иық бұлшықеттерінің шамадан тыс кернеуіне байланысты. Мұндай жағдайларда жағымсыз сезімдер тіпті қалыпты температура кезінде де пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, жөтелдің өзі бас ішіндегі қысымды, тіпті қысқа уақытқа болса да, арттырады.
Басқалары жөтелгенде самай тұсы ауыратынын айтады, әсіресе еңкейгенде немесе терең дем алуға тырысқанда. Бұл синуситке тән — яғни мұрын қосалқы қабынған жағдайларда, соның салдарынан ауа алмасуы қиындайды. Мұрын қосалқы қуыстарының желдетілуі қалпына келген кезде, ауырсыну азаяды.
Синуситтен туындаған ауырсынудың негізгі белгілері:
- маңдай, бет немесе мұрын түбі аймағында қысым сезімі;
- мұрын арқылы тыныс алудың қиындауы;
- басын төмен еңкейткенде ауырсынудың күшеюі;
- мыңқылдақ дауыс;
- көз ұяларында жағымсыз сезімдер.
Мұндай жағдайларда диагнозды нақтылау және ұсыныстар алу үшін дәрігерге жүгіну маңызды.
Неліктен дене қызуы көтерілген кезде бас ауырады? Өйткені қызба иммундық жүйені белсендіреді, ми тамырларының кеңеюіне әкеледі және қабыну медиаторларының әсерін күшейтеді. Ал бұл өз кезегінде ісіну, қысым және ауырсыну сезімдерін тікелей тудырады.
Бас ауруының тағы қандай себептері болуы мүмкін
Тұмау және басқа да тыныс алу жолдарының вирустық инфекциялары. Олар айқын уланумен, дене қызуының көтерілуімен, әлсіздікпен, шырышты қабықтың тітіркенуімен және тамақтың ауырсынуымен қатар жүреді. Мұндай жағдайларда бас ауруы көбіне жөтелдің өзімен емес, ағзаның вирустарға жалпы реакциясымен байланысты болады.
Созылмалы гипертония. Жөтел кезінде артериялық қысым жоғарылауы мүмкін, бұл қарқынды, пульсациялайтын бас ауруына, құлақтағы шуға, көздің қарауытуына әкеледі.
Аллергиялық жөтел. Аллергиялық реакция кезінде тыныс алу жолдарының шырышты қабығы қатты ісінеді, бұл тыныс алуды қиындатып, миға оттегінің түсуін азайтады. Ауырсыну дәл осы гипоксияға байланысты болуы мүмкін.
Бронхиалды астма. Бұл созылмалы ауру асқыну кезеңдерімен өтеді, сол кезде жөтел, сырыл, тыныс алудың қиындауы пайда болады. Мұндай сәттерде оттегінің жетіспеушілігі мен тыныс алу бұлшықеттерінің кернеуіне байланысты бас айналу және қысып ауыратын бас ауруы жиі байқалады. Егер жөтелген кезде ауырсыну басқа берілсе, бұл — осы жағдайға тән белгілердің бірі.
Қоршаған ортаның тітіркендіргіш факторлары. Темекі шегу, ластанған ауа, химиялық заттармен немесе шаңмен жиі байланыс бронхтардың шырышты қабығын тітіркендіріп, тыныс алудың жайлылығы бұзылатын жөтелді туындатады.
Айта кету керек, тек жөтел кезінде пайда болатын айқын, өткір және кенет бас ауруы дәрігердің кеңесін талап етеді, себебі сирек жағдайларда ол неврологиялық бұзылыстардың белгісі болуы мүмкін.
Суық тиюден бас ауырса не істеу керек
Жалпы жағдай нашарлағанда, адам өзіне барынша жайлы жағдай жасауға ұмтылады. Сондықтан суық тиюден бас ауырғанда алғашқы сұрақтар — не істеу керек және бас ауырмауы үшін қалай көмектесуге болады? Төменде жағдайды жеңілдетуге көмектесетін бірнеше қарапайым әрі тиімді тәсілдер берілген:
Еркін тыныс алуды қамтамасыз етіңіз. Егер мұрын жақсы тыныс алып, мұрын қосалқы қуыстары қалыпты желдетілсе, бас ауруы әдетте азаяды. Бұған ауаны ылғалдандыру, жылы сұйықтық ішу және шырышты сұйылтып, оның бөлінуін жақсартатын басқа әдістер көмектеседі.
Тамақтағы тітіркенуді азайтып, жөтелді бәсеңдетіңіз. Жөтел кезінде тамақтың ауырсынуын жергілікті құралдар — спрейлер, шәрбаттар, пастилкалар мен мұзкәмпиттер жеңілдетеді. Жұмсақ әсер ететін нұсқа ретінде өсімдік негізіндегі препараттарды қолдануға болады.
Бұлшықет кернеуін азайтыңыз. Мойын мен желке аймағына жылы компресстер қою түйілуді басып, ауырсынудың айқындылығын төмендетуге көмектеседі.
Қажет болған жағдайда ыстық түсіретін дәрілерді қолданыңыз. Егер бас ауруы жоғары дене қызуының аясында күшейсе, оны төмендетуге арналған құралдар жалпы жағдайды жеңілдетуі мүмкін.
Демалыңыз және өзіңізді шамадан тыс жүктемеңіз. Ағзаға қалпына келу үшін уақыт қажет, әсіресе тыныс алу жолдарының инфекциялары кезінде.
Қашан дәрігерге жүгіну қажет
Дәрігердің кеңесі міндетті, егер:
- бас ауруы кенеттен күшейсе немесе сипаты өзгерсе;
- бір аптадан артық сақталса;
- жоғары дене қызуымен, құсумен немесе сананың шатасуымен қатар жүрсе;
- тек жөтел кезінде пайда болып, кенет өткір соққыға ұқсаса;
- синусит немесе құлақтың қабынуы сияқты суық тиюдің асқынуына күдік болса.
Дәрігер ауырсынудың себебін анықтап, тыныс алу жолдарының жағдайын бағалап, қажетті ем тағайындай алады.
Қорытынды
Жөтел кезінде немесе суық тию аясында пайда болатын бас ауруы — қысымның өзгеруімен, шырышты қабықтың қабынуымен, мұрын арқылы тыныс алудың бұзылуымен және бұлшықет кернеуімен түсіндірілетін кең таралған белгі. Көп жағдайда мұндай жағдай қауіпті емес, бірақ айтарлықтай жайсыздық тудыруы мүмкін.
Ауырсынудың пайда болу механизмін түсіну белгілерге дұрыс жауап беруге көмектеседі, ал уақытылы қабылданған шаралар жағымсыз сезімдердің айқындылығын азайтады.
Мазалайтын белгілер пайда болған жағдайда маманға жүгіну маңызды. Бұл ауыр ауруларды жоққа шығаруға және тынысты жеңілдететін, жалпы хал-жағдайды жақсартатын әрі тезірек сауығуға көмектесетін жеке ұсыныстар алуға мүмкіндік береді.
Қолданылған әдебиет тізімі: