Ұзаққа созылған (созылмалы) жөтелді басқару

Жөтел — тыныс жолдарын қорғауға қажетті табиғи физиологиялық рефлекс. Ол тыныс жолдарын бөгде бөлшектерден, шаңнан, микроорганизмдерден және артық шырыштан тазартуға көмектеседі. Алайда жөтел ұзаққа созылып, күшейсе, ол адамды әлсіретеді және тек симптоматикалық емес, сондай-ақ оның себебін жоюға бағытталған — этиотроптық емдеуді қажет етеді.

Жөтел дегеніміз не

Жөтел — тыныс жолдарындағы рецепторлардың тітіркенуімен іске қосылатын ағзаның қорғаныс реакциясы. Сигнал миға беріледі, ал жауап ретінде тыныс бұлшықеттері қатты жиырылып, ауа сыртқа тез шығады — ауа ағысының жылдамдығы 100 км/сағатқа дейін жетуі мүмкін.

Жөтел аллергиялық реакциялар, жоғарғы тыныс жолдарының инфекциялары немесе шырышты қабаттың түтінмен және басқа факторлармен тітіркенуі нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Жөтел тыныс алу жүйесімен тікелей байланысты емес кейбір аурулармен де қатар жүреді.

Жөтелдің ұзақтығына қарай түрлері

Медициналық тәжірибеде жөтелдің үш түрі ажыратылады:

• Жедел — 3 аптаға дейін созылады, көбіне вирустық инфекциялармен (тұмау, суық тию, фарингит) байланысты. Кейде түтін сияқты қысқа мерзімді тітіркендіргіштерден кейін пайда болуы мүмкін.
• Жеделдеу — 3–8 аптаға дейін созылады және көбінесе вирустық инфекциядан кейін, басқа белгілер жоғалғанымен, қабыну сақталғанда байқалады.
• Созылмалы — ересектерде 8 аптадан асады (балаларда — 4 аптадан көп). Ол демікпе, ӨСОА, гастроэзофагеалды рефлюкс, созылмалы синусит, аллергия немесе жүрек пен өкпенің кейбір ауруларының салдары болуы мүмкін.

Созылмалы жөтел туралы нені білген маңызды

Егер жөтел суық тиюден кейін сақталып, бірақ сегіз аптадан ұзаққа созылса, бұл диагностикадан өтудің себебі. Созылмалы жөтел көбіне құрғақ, мазалайтын және адамды шаршататын болады. Ол симптомдарды басуды ғана емес, сонымен бірге мәселенің нақты себебін анықтауды талап етеді.

Созылмалы жөтелдің негізгі себептері:

• демікпе,
• созылмалы бронхит,
• гастроэзофагеалды рефлюкс (ГЭРА),
• аллергия,
• созылмалы синусит,
• кейбір дәрілердің жанама әсері,
• темекі шегу,
• лас немесе ластанған ауа,
• жүрек-қантамыр аурулары.

Жөтел қызбамен, қақырықта қанмен, салмақ жоғалтумен немесе кеуде ауыруымен бірге жүрсе, міндетті түрде дәрігерге қаралу керек.

Емдеу тәсілдері

Терапияның басты мақсаты — жөтелдің себебін жою. Сонымен қатар жайсыздықты азайту үшін симптоматикалық құралдарды қолдануға болады.

Диагностика үшін дәрігер кеуде қуысының рентгенін, спирометрияны, аллергияға немесе рефлюкске арналған тесттерді тағайындауы мүмкін.

Егер жөтел құрғақ және қатты мазаласа, жөтел рефлексін бәсеңдететін дәрілер қолданылады. Ал ылғалды жөтелде қақырықты сұйылтып, оның шығуын жеңілдететін құралдар тиімдірек. Физиологиялық ерітіндімен жасалатын ингаляциялар, сондай-ақ тыныс жолдарындағы қабынуды азайтатын қабынуға қарсы препараттар да пайдалы болуы мүмкін.

Өсімдік негізіндегі қолдаушы терапия ретінде жебіршөп және шырмауық жапырағы сығындыларының комбинациясын қамтитын препараттарды қарастыруға болады. Олар кешенді әсер етеді: қабынуды азайтады, қақырықтың шығуын жеңілдетеді және жөтел ұстамаларының жиілігін төмендетеді.

Сонымен бірге өмір салты факторларын ескеру маңызды — темекі түтінінен аулақ болу, ауа ылғалдылығын оңтайлы деңгейде сақтау және жеткілікті мөлшерде су ішу.