Жөтелге арналған шәрбат: жөтел түріне және жасқа қарай қалай таңдау керек

Жөтел – тыныс алу жолдары ауруларының ең жиі кездесетін белгілерінің бірі. Ол қабыну, шырышты қабықтың тітіркенуі және қақырықтың түзілуіне жауап ретінде пайда болатын қорғаныс рефлексі. Ем таңдағанда жиі сұрақ туындайды: жағдайды жеңілдетіп, зиян келтірмейтін жөтелге арналған шәрбатты қалай дұрыс таңдау керек.

Неге дәл шәрбат түрі кең таралған? Себебі жөтелге арналған шәрбат түріндегі дәрі балаларға да, ересектерге де ыңғайлы. Оны мөлшерлеу оңай және ол шырышты қабыққа тез таралады.

Жөтелдің себептері мен механизмі

Жөтел рефлексі тыныс алу жолдарындағы рецепторлар тітіркенгенде іске қосылады. Көбінесе бұл қабыну процесімен және шырыштың жиналуымен байланысты.

Негізгі себептері:

• тыныс алу жолдарының вирустық инфекциялары;
• бактериялық қабынулар;
• аллергиялық реакциялар;
• суық ауа немесе шаң әсерінен шырышты қабықтың тітіркенуі.

Қабыну кезінде қақырықтың түзілуі күшейіп, оның тұтқырлығы өзгереді. Мұның бәрін бронхит және басқа жағдайларда жөтелге арналған шәрбатын таңдағанда міндетті түрде ескеру қажет.

Белгілері: құрғақ және ылғалды жөтелді қалай ажыратуға боладым

Осы кезеңде қателесу емнің тиімділігін төмендетуі мүмкін екенін есте сақтаңыз.

Құрғақ жөтел белгілері:

• қақырықтың болмауы;
• тамақтың жыбырлауы;
• мазалайтын ұстамалар;
• түнде күшеюі.

Бұл жағдайда шырышты қабықтың тітіркенуін азайтуға бағытталған құрғақ жөтелге арналған шәрбатқа назар аудару керек.

Ылғалды жөтел белгілері:

• қақырық бөлінуі;
• кеуде тұсының бітеліп тұрғандай сезімі;
• жөтелгеннен кейін жеңілдеу.

Сәйкесінше, мұнда қақырықты сұйылтып, оның шығуын жеңілдететін ылғалды жөтелге арналған шәрбаттар жиі қолданылады.

Таңдау кезінде тағы не маңызды?

Жөтелдің сипатын, науқастың жасын, қатар жүретін ауруларды және белгілердің ұзақтығын міндетті түрде ескеру керек.

Тыныс алу жолдарының қабыну ауруларында жөтел бірнеше кезеңнен өтеді, алдымен құрғақ болып, кейін – ылғалды, яғни өнімді жөтелге айналуы мүмкін. Мұндай жағдайда тыныс жолдарының табиғи тазаруын қолдайтын, қақырықты сұйылтып, қабынуды азайтатын құралдар қажет.

Жас – негізгі факторлардың бірі

Балаларға арналған жөтел кезінде қолданылатын шәрбат шырышты қабықтың сезімталдығын, жөтел рефлексінің ерекшеліктерін және құрамының қауіпсіздігін ескере отырып таңдалады. Кішкентай науқастар үшін әсерінің жұмсақ болуы және қабылдаудың ыңғайлылығы маңызды. Айтпақшы, балаларға көбіне шәрбат тағайындалуының негізгі себебі – оны жұту жеңілірек және жақсырақ қабылданады.

Ересектерге арналған жөтел кезінде қолданылатын шәрбат әсері күштірек болуы мүмкін, себебі ағза белсенді компоненттердің кең спектрін көтере алады. Сонымен қатар, таблетка түріндегі препараттарды да қарастыруға болады. Бұл, әсіресе, жұту қиындықтары болмаған кезде және дәріні оқу немесе жұмысқа өзімен бірге алып жүру қажет болғанда ыңғайлы.

Жөтелге арналған шәрбаттардың құрамы: айырмашылығы неде

Таңдау кезінде тек белгілерге емес, препараттың құрамына да назар аудару керек. Барлық шәрбаттарды шартты түрде екі топқа бөлуге болады.

1. Өсімдік негізіндегі. Дәрілік өсімдіктердің сығындыларына негізделген. Шырышты қабыққа жұмсақ әсер етеді, кешенді әсер көрсетеді және қажет болған жағдайда ұзақ уақыт қолдануға жарамды. Жебіршөп пен шырмауық сияқты табиғи компоненттер қабынуға, қақырықтың тұтқырлығына және жөтел рефлексіне бір мезгілде әсер етеді. Кемшілігі – аллергиялық реакциялар болуы мүмкін және әсері бірден емес, біртіндеп дамиды. Көп жағдайда балаларға арналған жөтел кезінде қолданылатын шәрбаттар – осы топқа жатады.

2. Синтетикалық. Құрамында химиялық жолмен алынған компоненттер бар. Жылдам әсер етеді және нақты белгіге айқын ықпал жасайды. Бірақ жанама әсерлердің қаупі жоғары және мұндай препараттар әрдайым ұзақ уақыт қолдануға жарамайды.

Қалай болғанда да, таңдау кезінде ең алдымен диагнозға және науқастың жағдайына сүйену керек. Егер ауру ұзаққа созылса немесе белгілер күшейсе, дәрігердің кеңесі қажет.

Шәрбатты қанша уақыт қабылдауға болады

Қабылдау ұзақтығы жөтелдің себебі мен сипатына байланысты.

Әдетте мыналарға сүйенеді:

• белгілердің бірнеше күн бойы сақталуы;
• жөтел қарқындылығының біртіндеп азаюы;
• құрғақ жөтелдің ылғалды жөтелге ауысуы.

Алғашқы жеңілдеуден кейін бірден қабылдауды тоқтату ұсынылмайды, себебі тыныс алу жолдарының тазару процесі әлі де жалғасуы мүмкін.
Керісінше жағдай – ұзақ уақыт қабылдау, бірақ жақсарудың болмауы. Егер бронхит немесе басқа ауру кезінде жөтелге арналған шәрбат 1–2 апта ішінде әсер етпесе, дәрігерге қаралу қажет.

Әртүрлі шәрбаттарды бірге қолдануға бола ма

Кейде барлығын бірге қолдану тиімді сияқты көрінеді. Бірақ көп жағдайда бұл қате, себебі құрғақ және ылғалды жөтел әртүрлі тәсілді талап етеді.

Мүмкін болатын қауіптер:

• қақырық болған кезде жөтел рефлексінің басылуы;
• тыныс алу жолдарының тазалануының қиындауы;
• шырыштың іркілуінің күшеюі.

Дәрілерді біріктіру дәрігер тағайындаған жағдайда және олардың әсер ету механизмі нақты түсінікті болғанда ғана мүмкін. Көбінесе мақсатына ең сәйкес келетін бір препаратты қолданған жөн.

Жөтелді жеңілдетуге тағы не көмектеседі

Дәрі-дәрмектерден бөлек, қолдаушы шаралар маңызды:

• қақырықты сұйылту үшін жеткілікті сұйықтық ішу;
• ауаны ылғалдандыру;
• бөлмені желдету;
• тітіркендіргіш факторларды шектеу.

Бұл қарапайым ұсыныстар, олар суық тиюден бастап ангинаға дейін кез келген жағдайда пайдалы.

Қашан дәрігерге қаралу қажет

Жөтел әрдайым шұғыл араласуды талап етпейді, бірақ мына белгілер болса, міндетті түрде дәрігерге қаралу керек:

• 1–2 аптадан ұзаққа созылса;
• жоғары температура болса;
• кеуде тұсында ауырсыну;
• ентігу;
• қақырық іріңді немесе қан аралас болса.

Мұндай жағдайларда науқастың жағдайын кәсіби бағалау және белгілердің себебін нақтылау қажет.