Сырылмен өтетін жөтел: себептері, диагностикасы және емі

Сырылмен өтетін жөтел — суық тию маусымында дәрігерге жиі қаралудың ең кең тараған себептерінің бірі. Ол ересектерде де, балаларда да кездесуі мүмкін және көбіне тыныс алудың қиындауымен, кеуде тұсының қысылу сезімімен, қақырық бөлінумен қатар жүреді. Маңыздысы — жөтел мен сырыл жеке диагноз емес, тек белгілі бір аурудың белгілері екенін түсіну.

Алдымен науқастар жағдайды тез жеңілдетудің жолдарын іздейді, үй жағдайындағы әдістерді қарастырады, бронхтағы сырылды қалай азайтуға болатынын сұрайды және дәріханалардағы препараттардың қолжетімділігіне қызығады. Мысалы, табиғи құрамы мен неміс сапасын үйлестірген өсімдік тектес препарат Бронхипрет бағасы.

Сырыл неге пайда болады

Мәселенің пайда болу механизмін түсіну үшін физиологияны білу маңызды. Жөтел кезіндегі сырыл ауа ағыны бронхтардың тарылған немесе ішінара бітелген бөліктері арқылы өткенде пайда болады, бұл жерлерде шырыш, ісіну немесе түйілу болуы мүмкін.

Дәрігерлер сырылдың бірнеше түрін ажыратады: құрғақ, ылғалды, ұсақ көпіршікті, ірі көпіршікті және басқа да түрлері. Оның сипаты тыныс алу жүйесінің қай бөлігінде ауа өтуі бұзылғанын анықтауға көмектеседі.
Кейбір науқастар жөтелмен бірге сырыл болып, бірақ қызу болмаса, ауру жеңіл өтуде деп ойлайды. Алайда дене қызуының болмауы — ағзада бәрі дұрыс дегенді білдірмейді.

Ылғалды сырылдар: қандай ауруларда жиі кездеседі

Ылғалды сырылдар көбіне тыныс жолдарында қақырық жиналған кезде пайда болады, ауа бронх ішіндегі сұйық шырыш арқылы өткенде осындай дыбыс естіледі.

1. ЖРВИ — ең жиі себептердің бірі. Вирустық инфекция кезінде тыныс жолдарының шырышты қабаты қабынады, шырыш мөлшері артады, қақырықты жөтел пайда болады. Осы кезде көбіне ұсақ немесе орта көпіршікті сырылдар естіледі.

2. Трахеит және трахеобронхит те ылғалды сырылдармен қатар жүруі мүмкін, әсіресе қабыну бронхтарға таралса. Мұндайда жөтел тереңдейді, кеудеде «бүлкілдеу» сезімі пайда болады, қақырық бөлінуі күшейеді.

3. Бронхиттің әртүрлі түрлерінде бронхтағы сырыл жиі байқалады. Жедел бронхитте ол белсенді қабыну мен шырыштың көп бөлінуіне байланысты, ал созылмалы немесе обструктивті түрінде — қақырықтың дұрыс шықпауынан туындайды.

4. Төменгі тыныс жолдарының қабыну ауруларында, соның ішінде бронхиолалар зақымдалғанда, ылғалды сырылдар терең, төмен тонды әрі ауыр естіледі. Олар көбіне ентігу, тыныс алудың қиындауы және айқын әлсіздікпен қатар жүреді.

Құрғақ сырылдар: қандай ауруларда жиі кездеседі

Құрғақ және қатты сырылдар тыныс жолдары тарылғанда, бірақ қақырық мөлшері аз немесе жоқ кезде пайда болады. Олар ысқырық немесе сықырлаған дыбысқа ұқсайды және бронх өткізгіштігінің бұзылғанын көрсетеді.

1. Бронхиалды астмада құрғақ ысқырықты сырылдар бронх қабырғаларының түйілуінен пайда болады.

2. Тыныс жолына бөгде зат түскенде, ол бронх саңылауын жартылай жауып, ауаның өтуін қиындатады. Нәтижесінде көбіне бір жақты құрғақ сырыл естіледі. Бұл жағдай шұғыл медициналық көмекті талап етеді.

3. Бронх түйілуі тек астмада ғана емес, қабыну ауруларында немесе тітіркендіргіштерге (суық ауа, өткір иістер) реакция ретінде де пайда болуы мүмкін.

4. Құрғақ сырылдар бронхта қою, бірақ нашар бөлінетін қақырық болғанда да байқалады. Ол сұйықтық түзбейді, бірақ ауаның өтуіне «жабысқақ» кедергі жасайды.

5. Қабынудың бастапқы кезеңдерінде де құрғақ сырыл жиі естіледі. Себебі шырышты қабық тітіркенгенімен, секреция әлі айқын көбейе қоймайды.

Ересектер мен балаларда ларингит кезінде, яғни көмей зақымдалғанда және трахеит кезінде, қабыну төменгі тыныс жолдарына таралғанда да құрғақ сырылдар кездесуі мүмкін. Сондықтан сырылдың себептері өте көп, ал диагнозды өз бетінше қою дұрыс емес.

Сырылмен өтетін қатты жөтел: қашан қауіпті

Төмендегі белгілер пайда болған жағдайда міндетті түрде дәрігердің кеңесі қажет:

• ауа жетіспеу сезімі;
• тіпті жеңіл физикалық жүктемеде де ентігу;
• кеуде қуысының ауыруы;
• қақырықта іріңнің немесе қанның пайда болуы;
• жөтелдің 2 аптадан ұзаққа созылуы.

Дәрігер өкпе мен бронхтарды тыңдап, тыныс алу жүйесінің жағдайын, дыбыстардың сипаты мен симметриясын бағалайды, қажет болған жағдайда қосымша тексерулер тағайындайды. Мысалы, қабыну процесін анықтау үшін жалпы қан талдауы, ал өкпенің ауыр зақымдануына күдік болса рентгенография жүргізіледі. Бұл әдістер өзгерістердің сипатын анықтауға және дұрыс емдеу тактикасын таңдауға мүмкіндік береді.

Емдеу және үй жағдайындағы күтім

Емдеу тактикасы сырылдың пайда болу себебіне байланысты. Егер белгі вирустық инфекциямен байланысты болса, кешенді тәсіл қолданылады:

• демалыс және су теңгерімін сақтау;
• дене қызуын бақылау және симптоматикалық ем (мысалы, қызу болған жағдайда — қызу түсіретін дәрілер);
• қақырықтың бөлінуін жеңілдететін құралдар.

Егер жөтел кезіндегі сырыл қою қақырықпен байланысты болса, дәрігер тыныс жолдарының табиғи тазаруын жақсартатын препараттарды немесе қосымша процедураларды тағайындауы мүмкін. Ал бактериалдық қабыну кезінде антибиотиктер қажет болуы ықтимал — тек дәрігердің тағайындауымен! Қабынуды азайту және қақырықты табиғи жолмен шығаруға көмектесу үшін жұмсақ өсімдік тектес құралдар да қолданылуы мүмкін.

Сонымен қатар ағзаның тезірек қалпына келуіне жағдай жасау маңызды:

• қақырықты сұйылтуға көмектесетін жылы сусындар;
• ауаны ылғалдандыру — тыныс алуды жеңілдетеді;
• темекі түтінінен және өткір иістерден аулақ болу;
• демалу және физикалық жүктемені шектеу.

Егер жағдай жақсармаса, 10–14 күннен ұзаққа созылса немесе тыныс алу қиындаса, міндетті түрде дәрігерге қайта қаралып, емді түзету қажет.